სავაჭრო ომი, რომელიც გაზაფხულიდან აგორდა მსოფლიოში, ახალ და გლობალურ პრობლემებს უქმნის სამყაროს ეკონომიკას. დიდი ოცეულის ფინანსთა მინისტრების შეხვედრაზე არგენტინაში, რომელიც გასულ კვირას დასრულდა, დღის წესრიგში მთავარი საკითხი უკვე დაწესებული და მოსალოდნელი სანქციები იყო. სამიტზე ფინანსისტები შეშფოთებას ვერ მალავდნენ, მათ აზრს მსოფლიოს სავალუტო ფონდის ხელმძღვანელი კრისტინ ლიაგარიც იზიარებდა. მხოლოდ ამერიკის შეერთებული შტატების ფინანსთა მინისტრი იყო შეუვალი. ჩინელ კოლეგასთან შეხვედრის შემდეგ მან მოლაპარაკება ცარიელ ლაყბობად შეაფასა.

მიმომხილველებმა აღნიშნეს, რომ მინისტრი დონალდ ტრამპის აზრს იზიარებს. აშშ-ის პრეზიდენტის შეტევის ძირითადი ობიექტები ჩინეთი და ინდოეთი გახდა. გვახსოვს, შარშან, ინაუგურაციის შემდეგ ამერიკის პრეზიდენტმა ოფიციალური ვიზიტით ერთ-ერთი პირველი ჩინეთის მმართველი სი ძინ პინი მიიწვია. სწორედ მაშინ განახორციელა აშშ-ის ავიაციამ ავღანეთში შეტევა. თუმცა ჩინელებს არანაირი რეაქცია არ ჰქონიათ. ექსპერტების განცხადებით, ტრამპს სურდა დაეშინებინა ჩინელები (და, თავისთავად, სხვა ქვეყნებიც), მაგრამ ეს ვერ მოახერხა და ამიტომაც ახორციელებს ეკონომიკურ შეტევას. "…ჩინეთმა ფერმერები დამიზარალაო", _ განაცხადა გასულ კვირას ტრამპმა. სტატისტიკური მონაცემებით, წლეულს პირველ ორ კვარტალში აშშ-ის ეკონომიკა 4,1%-ით გაიზარდა, თუმცა საპასუხო სანქციების მიზეზით ამერიკელი ფერმერები კოლოსალურ ზარალს განიცდიან. დათმობაზე წასვლას არც აშშ, არც ჩინეთი და ინდოეთი არ აპირებს. ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის საკითხმა, რომლებსაც ტრამპი აშშ-ის მთავარ მტრებად თვლიდა, აქტუალობა დაკარგა.
ეკონომისტები და ფინანსისტები სავაჭრო ომის დასრულებას უახლოეს მომავალში არ ელოდებიან. მათი განცხადებით, სანქციებმა უკვე საგრძნობლად აზარალა მსოფლიოს ეკონომიკა. ექსპერტები შიშობენ, სავაჭრო ომი ქვეყნებს შორის საბრძოლო მოქმედებების დაწყების საბაბი არ გახდეს. მათივე განცხადებით, თუ სავაჭრო ომი ასეთი ტემპით გაგრძელდება, გაისად მსოფლიოში ეკონომიკური მაჩვენებელი, მინიმუმ, 3%-ით დაეცემა, რაც მძიმედ დააწვება განვითარებადი ქვეყნების საშუალო და დაბალი ფენების მოსახლეობას.

ევროკავშირის კომისარი ჟან კლოდ იუნკერი გასულ კვირას დონალდ ტრამპს ესტუმრა. მისი ვიზიტის მთავარი და ძირითადი მიზანი სავაჭრო ომის შეჩერება თუ არა, შერბილების მიღწევა მაინც იყო. შეხვედრის შემდეგ ცნობილი გახდა, რომ აშშ დროებით შეაჩერებს სანქციებს ევროკავშირის ქვეყნებისთვის და მოლაპარაკებებს გააგრძელებენ. სამაგიეროდ, ევროპელებს მოუწევთ დათმობაზე წასვლა. ექსპერტების განცხადებით, იუნკერმა, ფაქტობრივად, კაპიტულაცია გამოაცხადა. აღნიშნავენ იმ გარემოებასაც, რომ იუნკერი მრეწველებსა და ბიზნესმენებზე გავლენას ვერ მოახდენს, მას არ შეუძლია უკარნახოს მათ, როგორც აწარმოონ ბიზნესი. ამიტომაც გარუკვევლობაა და სავაჭრო ომი კვლავ გრძელდება. თუმცა შეხვედრით კმაყოფილი იყვნენ ტრამპიც და იუნკერიც. სასმელის რა გითხრათ, რომლითაც ნატოს სამიტზე თავს იქცევდა იუნკერი, მაგრამ დონალდ ტრამპმა სოციალურ ქსელებში ფოტო გამოაქვეყნა, სადაც შეხვედრის შემდეგ მას იუნკერი კოცნის. ევროპაში ამ ფოტომ, ფაქტობრივად, სკანდალი გამოიწვია. მართალია, იუნკერი უარყოფს, არ მიკოცნიაო, მაგრამ ფაქტი, ანუ ფოტო, გავრცელებულია.

ჰელსინკში რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინთან შეხვედრის შემდეგ დონალდ ტრამპს სამშობლოში კრიტიკის ქარიშხალი დაატყდა თავს. ძირითადად, მას დემოკრატები და მათთან დაახლოებული პრესის წარმომადგენლები აკრიტიკებენ. ტრამპის კრიტიკოსების ფანტაზია იქამდე მივიდა, რომ მას რუსეთის სასარგებლოდ შპიონაჟში დასდეს ბრალი. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მაიკლ პომპეო კონგრესში მიიწვიეს, რათა მოესმინათ, რა თემებზე ისაუბრა ტრამპმა პუტინთან. პომპეომ კონგრესმენებს დინჯად უპასუხა და ისიც განაცხადა, პუტინის ნაჩუქარ ბურთში მოსასმენი ჩიპი ვერ აღმოვაჩინეთო.
აშშ-ში ეკონომიკური მაჩვენებელი იზრდება, მცირედ, მაგრამ უმუშევრობამ იკლო, მაგრამ ეს ტრამპის კრიტიკოსებს, განსაკუთრებით კონგრესმენებს, არ აინტერესებთ. მათთვის მთავარია, ტრამპის იმპიჩმენტისთვის მიზეზი იპოვონ. სავარაუდოდ, ამიტომაც განაცხადა დონალდ ტრამპის თანაშემწემ უსაფრთხოების საკითხებში ჯონ ბოლტონმა: "…ვიდრე ამერიკის შეერთებულ შტატებში კუდიანებზე ნადირობა არ დამთავრდება, ვლადიმირ პუტინის ვაშინგტონში ვიზიტის შესახებ საუბარი ჯერ ნაადრევია".

პოლიტოლოგები აცხადებენ, რომ ტრამპი მედგრად იგერიებს შეტევებს, მათ ყურადღება გაამახვილეს ბოლტონის გამონათქვამზე, რადგან ტრამპზე შეტევებსა და მის მიმართ განხორციელებულ ბრალდებებს ისიც კუდიანებზე ნადირობად მიიჩნევს, იმასაც ამბობენ, კრიტიკოსების პოზიციები შესუსტდაო. ექსპერტები აღნიშნავენ, რომ, მიუხედავად აგორებული რუსეთის ისტერიისა და სპეცსამსახურების მიერ განხორციელებული დარტყმა-შეტევებისა, დონალდ ტრამპს თავისი მხარდამჭერი ელექტორატი ჰყავს. ექსპერტებს მხედველობაში ჰყავთ ახლად დასაქმებულები, ბიზნესმენების სერიოზული მხარდაჭერა და, რაც მთავარია, სამხედრო მოსამსახურეები. თავდაცვის მინისტრმა ჯეიმს მეტისმა, რომელსაც რუსეთისადმი სიმპათიებს ვერავინ დასწამებს, არ გამორიცხავს რუს კოლეგასთან, სერგეი შოიგუსთან პირისპირ შეხვედრას. გამოკითხვის მიხედვით, დონალდ ტრამპის რეიტინგი 45%-ია. ეს მაშინ, როდესაც ჯერ კიდევ რამდენიმე თვის წინ 33% მხარდამჭერი ჰყავდა. პოლიტოლოგების ვარაუდით, შემოდგომაზე არჩევნებში ტრამპი კონგრესში უმრავლესობის მოპოვებას შეძლებს.

გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში აშშ-ის მუდმივმა წარმომადგენელმა ნიკი ჰეილიმ კი განაცხადა, რომ რუსეთი აშშ-ის მეგობარი არ არის, მაგრამ ამერიკელი პოლიტოლოგების განცხადებით, დიპლომატმა ვითარების განეიტრალება სცადა. მათივე განცხადებით, აშშ-რუსეთის პრეზიდენტების შეხვედრა შემოდგომაზე აუცილებლად შედგება. "…დონალდ ტრამპს აქვს შეხვედრის სურვილი და შევხვდები. მზად ვარ, ჩავიდე ვაშინგტონში და მოსკოვშიც მივიწვიო", _ უპასუხა ვლადიმირ პუტინმა იოჰანესბურგში, ჟურნალისტის შეკითხვაზე, რას ფიქრობს ტრამპთან შემოდგომაზე დაგეგმილი შეხვედრის შესახებ.

ამასობაში დონალდ ტრამპმა თავად შეუტია კანონმდებლებს და დაემუქრა, თუ კონგრესი მხარს არ დაუჭერს მიგრანტების შესაჩერებლად მექსიკის საზღვარზე კედლის აშენებას, აღმასრულებელი ხელისუფლება მუშაობას შეწყვეტსო. დანაქადის შესრულების შემთხვევაში, ქვეყანაში სამთავრობო კრიზისი დაისადგურებს. კონგრესმენებს პრეზიდენტისთვის ჯერ არ უპასუხიათ.

გასულ კვირას სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში გაიმართა ე.წ. "ბრიქსის" სამიტი. ორგანიზაციაში ხუთი წევრია _ ბრაზილია, ჩინეთი, რუსეთი, ინდოეთი და სამხრეთ აფრიკა. ორგანიზაცია თავდაპირველად ეკონომიკურ ბლოკად ჩამოყალიბდა, მაგრამ წლევანდელ მეათე სამიტზე პოლიტიკურმა განცხადებებმაც გაიჟღერა. "ბრიქსის" შეკრება წელს ნელსონ მანდელას დაბადებიდან მე 100 წლისთავს დაემთხვა. მიუხედავად იმისა, რომ ორგანიხაციაში მხოლოდ ხუთი ძირითადი წევრია, სამიტზე ორ ათეულზე მეტი ქვეყნის ლიდერები იყვნენ მიწვეულები. აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ ხუთი წევრი ქვეყნიდან სამი _ რუსეთი, ჩინეთი და ინდოეთი ბირთვული იარაღის მფლობელია.

აფრიკის კონტინენტიდან რუსეთი თითქმის 30 წლის წინათ გავიდა, მაგრამ სამიტზე ნათელი გახდა, რომ კვლავ აპირებს დაბრუნებას. "ბრიქსის" მსვლელობისას რუსეთმა აფრიკის მთელ რიგ ქვეყნებს ინვესტიციები შესთავაზა. ძირითადი მიმართულებები ჯერჯერობით ელექტროსადგურებისა და რკინიგზის მშენებლობაა. როგორც ცნობილია, რუსეთი სამხრეთ აფრიკაში უკვე აშენებს ატომურ ელექტროსადგურს. "ბრიქსის" ქვეყნების საქონელბრუნვა უკვე 17 მილიარდი დოლარია. ახლანდელ სამიტზე დადგა საკითხი, რომ "ბრიქსის" წევრმა ქვეყნებმა ანგარიშსწორება ეროვნული ვალუტით განახორციელონ. თუმცა დოლარზე უარს ბოლომდე ჯერ არ ამბობენ. ექსპერტების თქმით, ეროვნული ვალუტით ანგარიშსწორებაზე გადასვლას წლები დასჭირდება. მათივე განცხადებით, მზარდი ეკონომიკური დინამიკის გამო, შესაძლოა, "ბრიქსი" აშშ-ისა და დასავლეთ ევროპისთვის სერიოზული და, ამავე დროს, დამანგრეველი კონკურენტი გახდეს.

სამხრეთ აფრიკაში "ბრიქსის" სამიტს თურქეთის პრეზიდენტი რეჯეფ ტაიფ ერდოღანი სტუმრობდა. რუსეთის პრეზიდენტთან შეხვედრისას მან განაცხადა: "…აშშ-ის ჯიბრზე ჩვენ უკეთესი ურთიერთობა გვაქვს და გვექნებაო~. თურქეთის პრესის ინფორმაციით, ერდოღანმა სურვილი გამოთქვა და ითხოვა, მისი ქვეყნის "ბრიქსში" გაწევრიანება. რა უპასუხეს ერდოღანს, ჯერჯერობით, უცნობია. სავარაუდოდ, ზუსტ პასუხს გაისად, ჩინეთში დაგეგმილ სამიტზე გავიგებთ. ამასობაში კი თურქეთი აპირებს, სასამართლოში უჩივლოს ამერიკულ მხარეს. კონგრესმა შეაჩერა ავიაგამანადგურებლების მიყიდვა მათთვის, რადგან თურქეთმა რუსეთისგან საჰაერო თავდაცვის სისტემა შ 400 შეიძინა. პოლიტოლოგები ვარაუდობენ, რომ აშშ-მ, შესაძლოა, კიდევ ერთი მოკავშირე დაკარგოს შავი ზღვის რეგიონში. მათივე განცხადებით, ასევე, შესაძლოა, თანამედროვე სამყარო ახლო მომავალში რადიკალურად შეიცვალოს _ უკეთესობისკენ თუ უარესობისკენ, ამას არ აკონკრეტებენ…

გია ბურდული

მეტის ნახვა
6-08-2018, 23:00


2012 წლის 4 აპრილს ათენში საბერძნეთის პარლამენტის წინ თავი მოიკლა სამოცდაჩვიდმეტი წლის პენსიონერმა დიმიტრის კრისტულასმა. ის ვეღარ ყიდულობდა მისთვის საჭირო წამლებს მას შემდეგ რაც საბერძნეთის მთავრობამ შეამცირა მისი პენსია. სანამ თითს გამოკრავდა ჩახმახს მან თქვა "მე არ ვიკლავ თავს, ისინი მკლავენ".

ასეთი ისტორია ბევრია (სამწუხაროდ საქართველოც არ უჩივის ანალოგიური შემთხვევების სიმცირეს) მკაცრი ეკონომიკა რომელიც გამოწერილი იყო როგორც წამალი კრიზისისგან განსაკურნებლად ამ კრიზისზე ბევრად უარესი აღმოჩნდა. მისი შედეგები რომ ფასდებოდეს ისე როგორც ფასდება ნებისმიერი წამლის კლინიკური ცდის შედეგები ეთიკის კომიტეტი გააჩერებდა, შეწყვეტდა ამ პოლიტიკას. მაგრამ ხელმძღვანელებმა არ იციან თუ რა გავლენას ახდენს ადამიანებზე მათი პოლიტიკა. მკაცრი ეკონომიკის პოლიტიკა არ ფუნქციონირებს იმიტომ რომ ის არაა ლოგიკური, ისაა ეკონომიკური იდეოლოგია, ამბობს დევიდ სტაკლერი ევროპაში საშუალოდ ჯანმრთელობაზე იხარჯებოდა საერთო სახელმწიფო ხარჯების ცამეტი პროცენტი. 2008 წლიდან ოცამდე ქვეყანამ შეამცირა ხარჯები ამ სფეროში რათა დაეკმაყოფილებინა საერთაშორისო მონეტარული ფონდის "FMI", ევროკომისიის და ევროპული ცენტრალური ბანკის მოთხოვნები და მათ მიერ ნაქადაგევი მკაცრი ეკონომიის გეგმები. ეს არ ყოფილა ხუმრობა. მას შემდეგ რაც საბერძნეთის მთავრობამ ჯანმრთელობის ბიუჯეტი შეამცირა 40 პროცენტით, თვითმკვლელობათა დონე, რომელიც ტრადიციულად ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი იყო ევროპაში, გაორმაგდა. უმუშევრობამ ევროპაში 2012 წელს მიაღწია 10,5%-ს, პორტუგალიაში, საბერძნეთში და ესპანეთში 25%-ს ორი ახალგაზრდიდან ერთი უმუშევარი იყო. 

შედეგი:
ევროპაში ათწლეულების მანძილზე თვითმკვლელთა რაოდენობა მცირდებოდა, ეხლა კი, პირიქით, იზრდება. სტაკლერს მოყავს მრავალი მაგალითი რათა ხაზი გაუსვას სოციალური დაცვის, განსაკუთრებით შვედეთის მაგალითის ღირსებებს. 1990-იან წლებში კრიზისული პერიოდის გავლისას მთავრობამ გადაწყვიტა ინვესტირება სამუშო ადგილების შექმნის პროგრამებში. შედეგი: უმუშევრობის მუდამ მზარდი დონის მიუხედავად თვითმკვლელობათა რაოდენობამ იკლო.

სტაკლერის აზრით, მოქალაქეთა ჯანმრთელობაში ინვესტირებულ ერთ დოლარს სამი დოლარი მოაქვს ეკონომიკისთვის. აი, როგორ აფასებს აღნიშნულ სიტუაციას კიდევ ერთ ჭკვიანი ევროპელი, ცნობილი ფრანგი ფსიქოანალიტიკოსი და მწერალი ქალბატონი კლოდ ალმოსი. 2014 წელს ფრანგულმა გამომცემლობამ გამოსცა მისი წიგნი "ნუთუ ასე ცხოვრობენ ადამიანები?" რეზიუმე – დღეს ვეღარავინ გაურბის ეკონომიკურ კრიზისს და ისიც აღარაფერს ერიდება. სამუშაოს დაკარგვა, სამუშაოს დაკარგვის შიში, მოხმარების შესაძლებლობათა შაგრენის ტყავივით შემცირების დანახვა, სხვათა უბედურებების მოწმედ ყოფნა და გეშინოდეს რომ გაუბედურდები თვითონ. დღევანდელ ადამიანს ემართება ის რაც უბრალო სტრესზე უფრო მძიმეა. ეს დარტყმები ხვდება ჩვენს არსს და არა მარტო ჩვენს ქონებას. ეკონომიკური კრიზისი კი აჩენს გულების დამღრღნელ და გამხეთქ ფსიქოლოგიურ კრიზისს რომელიც ტანჯავს ადამიანთა სხეულს და თავს. არა და ამ კრიზისზე არ ლაპარაკობს არავინ. არ ლაპარაკობენ არც პოლიტიკოსები, არც მასობრივი ინფორმაციის საშუალებები და არც ფსიქოლოგ-ფსიქიატრ-ფსიქოთერაპევტები. ეს სიჩუმე კი ცუდ დღეში აგდებს ადამიანებს. მათ უჩნდებათ სირცხვილის გრძნობა რომელიც სრულებით უადგილოა. უთხრა ადამიანს რომ ავადმყოფია მსოფლიო და არა ის, რომ მას უჭირს ცხოვრება იმიტომ რომ ცხოვრებაა აუტანელი და არა იმიტომ რომ ის სუსტია ნიშნავს იმის თქმას რომ ადამიანმა უნდა იბრძოლოს და არ მოიკლას თავი. 

როდესაც საზოგადოება ხუთი ბავშვიდან ერთს აცხოვრებს სიღარიბის ზღურბლზე დაბლა ის აუბედურებს მილიონობით ადამიანს. და კრიზისი ამავე დროს ცუდ დღეში აგდებს საშუალო კლასის წევრებსაც, მეტიც, შეძლებულებსაც. საშუალო კლასის წევრებს, შეძლებულებსაც კი ეშინიათ რომ კრიზისმა მათ შეიძლება დააკარგვინოს მათი სოციალური სტატუსი, მდგომარეობა და ეს მათ აგდებს დეპრესიაში. არადა ეს ხალხი უხილავია, არ ჩანს. მათ აქვთ ჭერი, საჭმელი, ისინი არიან "ბურჟუები" ან საშუალო კლასიდან გამოსულები და საზოგადოებას არ უნდა რამის გაგება მათი ტანჯვის შესახებ. როდესაც ცხოვრება ირევა ერთია შიში იმის გამო რომ ვერ გააგზავნი ბავშვებს დასასვენებლად და სხვაა შიში იმის გამო რომ ვეღარ შეძლებ ბავშვების კვებას და დაბინავებას, მაგრამ ყველა დარდობს და ღელავს. ჟურნალისტებსაც არ დაუსვიათ კითხვები კრიზისის ფსიქოლოგიურ შედეგებზე, იმაზე თუ რას ნიშნავს ბავშვისთვის ზრდა კრიზისის პერიოდში. არადა კრიზისის პერიოდში ცხოვრება საშინელია როგორც მშობლებისთვის ისე ბავშვებისთვის რომლებიც უნდა ჩამოყალიბდნენ არასტაბილურობის და გაჭირვების პერიოდში. ათიოდე წლის წინ მე ვმუშაობდი პარიზის ჩრდილოეთ გარეუბანში ბავშვებთან რომლებიც მარტო, საკუთარი თავის ანაბარა მიტოვებულები იყვნენ უკვე დილიდან. ისინი მარტო უნდა ამდგარიყვნენ. მათ მარტო, მშობლების თუ ახლობლების დახმარების გარეშე უნდა ჩაეცვათ. საუზმის დროს ისინი უნდა ყოფილიყვნენ მარტო. ისინი მარტო და სხვის თანხლების გარეშე უნდა წასულიყვნენ სკოლაში. რა აზრი უნდა მივცეთ ბავშვების ასეთ მარტოობას, ყველაფერ ამას მაშინ როდესაც ბებია-ბაბუები, მშობლები, ძმები საერთოდ არ დგებიან დილით იმიტომ რომ მათ არა აქვთ სამუშაო, იმიტომ რომ ისინი უმუშევრები არიან? ყველა ეს ადამიანი ცხოვრობს აზრით რომ ეს არ მოწესრიგდება, რომ ეს უსაშველო და უიმედოა და ისინი არ ცდებიან, მათთვის მომავლის იმედი ჩამქრალია… 

კრიზისი და ამის დამშვები საზოგადოება ცუდ დღეში აგდებს მშობლებსაც რომლებიც დამნაშავედ გრძნობენ თავს იმიტომ რომ არ შეუძლიათ თავისი შვილებისთვის ლამაზი რამის ჩუქება და ბავშვებს უჩენს მშობლებით უკმაყოფილების გრძნობას, აჩენს თაობათა კონფლიქტს. ბავშვისთვის მომავლის ცნება სულაც არაა აბსტრაქტული და შორეული. "როდესაც ვიქნები დიდი..., როდესაც ვიქნები ჩემს ირგვლივ მყოფი დიდების მსგავსი… ამას ამბობს ყველა ბავშვი. მოზარდი ბავშვისთვის მოდელია, მისაბაძი ნიმუშია უფროსი და ეს აჩენს კითხვას: "მეუბნებიან რომ სკოლაში კარგად უნდა ვისწავლო, მაგრამ ჩემი დედ-მამა განა ცუდი მოწაფეები იყვნენ?" ვიმედოვნებ რომ პოლიტიკოსები წაიკითხავენ ჩემს წიგნს და ნათქვამს და გაიგებენ რომ მათ არ ესმით ადამიანთა ტანჯვა. ტოტალური სიჩუმე და ტყუილი მხოლოდ აუარესებს ვითარებას… 

კლოდ ალმოსის წიგნს და რეკომენდაციებს სავარაუდოდ ეცნობიან ევროპელი პოლიტიკოსები, საინტერესოა ჩვენი ქვეყნის პოლიტიკოსებმა ქვეყნის საზიანო რეკომენდაციების უსიტყვოდ მიმღებ-შემსრულებლებმა იციან მაინც საით მიექანებიან ქვეყანასთან და ხალხთან ერთად?… კატასტროფაა ის რაც ახლა შეშლილ მსოფლიოში ხდება ნეოგლობალიზმი უფსკრულისკენ უბიძგებს კაცობრიობას. ყველამ იცის, ვინც მართავს ამ პროცესებს თუმცა მისი დამღუპველი ტენდენციის შეჩერება არავის ძალუძს ღმერთის გარდა…

ქეთევან ზარნაძე

მეტის ნახვა
6-08-2018, 22:58


რამდენიმე დღის წინ თერჯოლაში მცხოვრებმა 35 წლის კაცმა სტადიონზე თავი ჩამოიხრჩო. მიზეზი — ტოტალიზატორში წაგებული თანხა..

ინტერნეტიზაციის საყოველთაო პროგრამის განვითარებისა და სმარტფონების გავრცელების ფონზე საქართველოში სათამაშო ბიზნესის პოპულარობამ და აზარტულ თამაშებთან მოსახლეობის წვდომამ პიკს მიაღწია. ქვეყნაში, სადაც მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი სიღატაკის ზღვარზეა, დაახლოებით 140 ბიზნესი აზარტული თამაშების მოწყობითაა დაკავებული. სტატისტიკურ მონაცემებს თუ გადავხედავთ, 2016 წელს აღნიშნული კომპანიების ბრუნვამ 4.3 მილიარდი ლარი შეადგინა, საიდანაც 850 მილიონი ტოტალიზატორებზე მოდის. იგივე სტატისტიკა მეტყველებს, რომ აზარტული თამაშების სექტორის მოცულობა 2014 წელს 2.2 მილიარდი ლარი იყო, 2015 წელს 3.7 მილიარდ ლარს მიაღწია, ხოლო 2016 წელს სექტორის ბრუნვა 16%-ით გაიზარდა. აღსანიშნავია, რომ ქვეყნის ყველაზე მომგებიან ბიზნესს ბიუჯეტში ყველაზე ნაკლები თანხა შეაქვს. 

გვესაუბრება მოძრაობა „დედები აზარტული თამაშების წინააღმდეგ“ დამფუძნებელი თამარ ჯაფარიძე:

– პროფესიით პედაგოგი ვარ, მაგრამ ჩემს ცხოვრებაში დადგა დრო, როცა პროფესიაზე უარი ვთქვი და დავიწყე ფიქრი, როგორ დამეცვა ჩემი თუ სხვისი შვილები აზარტული თამაშებისგან. მოძრაობა რამდენიმე წლის წინ დაფუძნდა. მალევე გამომიჩნდნენ თანამებრძოლები — დედები მთელი საქართველოდან და ემიგრაციიდან. შევადგინეთ სამოქმედო გეგმა და არსებული რესურსით ვცდილობთ პარლმენტს მივრებინოთ კანონი აზარტული თამაშების რეგულაციის შესახებ. ახალგაზრდა ფინანსისტთა და ბიზნესმენთა ასოციაციის კვლევის თანახმად, მოსწავლეთა დაახლოებით 15% აზარტულ ონლაინ თამაშებზე დამოკიდებული გახლავთ. ონლაინკაზინოებსა თუ ბეთებში 14-დან 35 წლამდე 400 000 კაცი თამაშობს. ისეთ ღარიბ ქვეყნაში, როგორიც საქართველო, აზარტულ თამაშებზე დამოკიდებულებას მოჰყვება ჭარბვალიანობა, კრიმინალის ზრდა და უმრავი სხვა პრობლემა.

მოსახლეობის საკრედიტო დამოკიდებულების მაჩვენებელი კატასტროფულად მზარდია, რადგან ადამიანები ბანკში იღებენ სესხს და მერე სათამაშოდ მიდიან. ხშირად, ოჯახის წევრებისგან დამოუკიდებლად, ბინას ბანკში ან კერძო იპოთეკარებთან დებენ ნ განვადებით გამოაქვთ საოჯახო ნივთები და ნახევარ ფასად ყიდიან. როცა ეს რესურსიც იწურება, იქმნება თაღლითური სქემები ფულის მოსაძიებლად. კონკრეტულ მაგალითს გეტყვით. ერთ-ერთი უნივერსიტეტის სტუდენტმა ტოტალიზატორში გარკვეული რაოდენობის თანხა წააგო დაა იძულებული გახდა, ბანკიდან სესხი აეღო. როგორც ხშირად ხდება, სახლშიც ვერ გაამხილა და ვალიც ვერ დაფარა. საბოლოოდ, მეგობრის ლეპტოპი მის უკითხავად დაალომბარდა, მაგრამ მეგობრის დეიდამ უჩივლა და დღეს ეს ბავშვი განსასჯელის სკამზეა. ზუსტად ანალოგიური შემთხვევა მოხდა მეორე შემთხვევაშიც – ახალგაზრდამ წაგებული ფულის გადასახდელად, სხვისი ნივთები დაალომბარდა და განსასჯელის სკამზე მოხვდა. ძალიან მალე პროცესი შედგება. ამ საცოდავს სახლი არა აქვს და ადვოკატის ფული საიდან მოიტანოს? არადა, სახელმწიფო სახაზინო ადვოკატს არ უნიშნავს..

– რატომ?

– უსახლკაროა და სოციალურ ბაზაში შეყვანილი არ გახლავთ. ახლა დავრბივართ, რომ როგორმე სახაზინო ადვოკატი ავუყვანოთ... ასე, რომ სანამ კანონპროექტის განხილვა დროში იწელება, ათასობით ადამიანი უბედურდება. უმეტეს შემთხვევაში, ახალგაზრდა ვალს იმიტომ იღებს, რომ ნარკოტიკი იყიდოს ან ითამაშოს. შესაბამისად, ნებისმიერი კრიმინალური ქმედება პირდაპირ თუ ირიბად ნარკოტიკს ან თამაშს უკავშირდება.

– ახალგაზრდამ ვალი შეიძლება სხვა მიზნითაც აიღოს. მაგალითად, ოჯახის დაგეგმვის, ბიზნესის დაწყების ან სწავლის დაფინანსების მიზნით..

– რა თქმა უნდა, თუმცა 2015–2016 წლებში თამაშებზე დამოკიდებული ადამიანების მიერ ჩადენილი 2354 კრიმინალური ფაქტი დაფიქსირდა და რაც არ დაფიქსირებულა, კიდევ სხვაა.. სახელმწიფო ვალდებულია შექმნას ისეთი რეგულაცია, რომელიც თაობას გადაარჩენს. ამის ნაცვლად, ახალგაზრდებს სკოლებთან და უმაღლეს სასწავლებლებთან გაუხსნეს ბრჭყვიალა შენობები და სწავლის ნაცვლად, თვალი და გონება იქით გაურბით. ახალგაზრდებზე რეკლამისა და „აკრძალული ხილის“ ეფექტი ძალიან კარგად მუშაობს, ამიტომ გაოგნებული დავრჩი, როცა ფილარმონიის წინ, კვარცხლბეკზე სამი უზარმაზარი ჯიპი შემოასკუპეს და უშველებელი ასოებით დაწერეს „კრისტალ ბეტი – დადე 5 ლარი და მოიგე ჯიპი“. ნუ ვუბიძგებთ მათ იმ გზისკენ, საიდანაც გამარჯვებული არავინ ბრუნდება.

– როგორც ვიცი, რეკლამის შეზღუდვის გარდა, სახელმწიფოსთან სხვა მოთხოვნებიც გაქვთ..

– დიახ, გვაქვს და ეს მოთხოვნები კანონპროექტში ჩამოვაყალიბე თ. ეს არის განრიდების ანუ „გაშავების“ პრინციპი, მოთამაშეთა მონაცემების ერთიანი ბაზის შექმნა, ასაკობრივი ცენზის გაზრდა, რეგისტრაციის გამკაცრება და ა.შ. ახლა იმაზე მოგახსენებთ, რისთვისაა ეს საჭირო. ლოტკინზე ცხოვრობს ქალი, რომლის ქმარს 50 წლის ასაკში „ჭკუა გადაუბრუნდა“ და თამაში დაიწყო. ჯერ ერთი ვალი აიღო, რომ ვერ გაისტუმრა, მეორე მიაყოლა და მოგების იმედით, თამაში გააგრძელა. საბოლოოდ, იმდენად ჩაიძირა, რომ ჯერ თავისი სახლი გადაუფორმა კერძო მევახშეს და მერე ძმის სახლიც მიყოლა. ამ კაცმა ყველაფერი რომ წააგო და გაანიავა, დაიხურა ქუდი და წავიდა, 9 სულიანი ოჯახი კი ქუჩაში დარჩა. ეს საქმე უკვე სააპელაციოშიც აღარ საჩივრდება.
განრიდების პრინციპი იმას ნიშნავს, რომ თუ ადამიანმა ოჯახი დააზარალა, ოჯახის წევრი უნდა მივიდეს იუსტიციის სახლში და განაცხადოს. მოხდება ამ პიროვნების მოთამაშეთა მონაცემების ბაზაში შეყვანა და „ქსელურად გაშავება“, თუმცა არა სამი წლის ვადით, როგორც ამბობენ, არამედ სამუდამოდ. 

– ვინ და როგორ უნდა დაადგინოს ითამაშა ადამიანმა თუ არა?

– ზუსტად ამისთვისა საჭირო მოთამაშეების მონაცემთა ერთიანი ბაზა. თუ სურვილი მაქვს, რომ ვითამაშო, უნდა წავიდე შემოსავლების სამსახურში და დავრეგისტრირდე, როგორც მოთამაშე. იუსტიციის სახლიდან ეს ბაზები ყველა სათამაშო ობიექტს გადაეცემა და მხოლოდ დარეგისტრირებულ პირებს მისცემენ თამაშის უფლებას. სხვათა შორის, ბატონმა ლევანმა კიდევ ერთი ინიციატივა შემოგვთავაზა — საჯარო თუ კერძო სექტორში დასაქმების მსურველმა ნასამართლეობისა და ნარკოლოგიურის ცნობის გარდა, მოთამაშეების მონაცემთა ერთიანი ბაზიდან ამონაწერიც უნდა წარმოადგინოს, რომ მოთამაშე არ არისო.

– საუბრის ბოლოს საზღვარგარეთის ქვეყნების გამოცდილებაზეც გვიამბეთ. როგორ არეგულირებენ ჩვენი მეზობელი თუ არამეზობელი ქვეყნები სათამაშო ბიზნესს?

– აზარტული თამაშები 21-ე საუკუნის გლობლური გამოწვევა და მსოფლიოს პრობლემაა, მაგრამ ყველა ქვეყანამ გამონახა საკუთარი მოქალაქეების დაცვის გზა. ფინეთში სახელმწიფო სათამაშო ბიზნესს მაქსიმალურად აკონტროლებს და უამრავი რეგულაცია აქვს მოქალაქეების დასაცავად. რუსეთმა სათამაშო ბიზნესი დედაქალაქიდან გაიტანა და ამხელა ტერიტორიაზე მხოლოდ ოთხი ლოკაცია მისცა — სადღაც შორეულ აღმოსავლეთში, კალინინგრდში, კრასნოდარში და შავი ზღვისპირეთში. მეზობელ თურქეთში კაზინოები 1998 წლიდანაა აკრძალული. მთელი გერმანია რომ დაიაროთ, რეკლამას კი არა, აბრასაც ვერ ნახავთ, რომელიც სათამაშო ობიექტის არსებობზე მიგანიშნებთ. საბერძნეთმა და პორტუგალიამ, რომელმაც ნარკოტიკების ლეგალიზაცია მოხდინა, სათამაშო ბიზნესში ასაკი 25 წლამდე აწია, ბრიუსელში სამორინეში შესვლის და თამაშის უფლება მხოლოდ მაღალი შემოსავლების მქონე პირებს აქვთ. თუ ხელფასი საშუალებას არ გაძლევს, ვერც ონლაინს ითამაშებ და ვერც სამირინეში შეხვალ. ასევე ხდება პოლონეთშიც, რომელმაც 6 წელი იმუშავა კანონპროექტზე და სათამაშო ბიზნესს მაქსიმალური ბერკეტები დ ბარიერები დაუწესა. ჩვენც იგივეს ვთავაზობთ — გინდათ ბიზნესი? გაიტანეთ სათამაშო ობიექტები ქალაქის პერიმეტრის გარეთ, გააკეთეთ თავისუფალი ზონა წითელი ხიდის ან სარფის მხარეს, სადაც თურქეთიდან შემოსული ვიზიტორები ითამაშებენ, ოღონდ საქართველოს მოქალაქეებს ჰქონდეთ ნაკლები წვდომა. 

აზარტული თამაშების მორევში ახალგაზრდობას ვკარგავთ, ერი კნინდება და უპერსპექტივო ხდება. გამოუვალ მდგომარეობაში ჩავარდნილი ახალგაზრდები სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებენ და ოჯახებს გაპარტახებულს ტოვებენ. თუ წინ არ აღვუდგებით ამ საშინელებას, მდგომარეობა სულ უფრო სავალალო გახდება.

ნელი თორდია

მეტის ნახვა
6-08-2018, 22:48