"ახლა ისეთ რაღაცას ვიტყვი, რომლის ჩემს გარდა არავის სჯერა - საქართველო 30-40 წელიწადში შეიძლება მეორე შვეიცარია გახდეს"

გვესაუბრება ანალიტიკოსი ვაჟა ბერიძე:

– ბატონო ვაჟა, ფინანსთა სამინისტრომ მცირე მეწარმეებისთვის ახალი რეგულაციები დააწესა. რა სიკეთეს მოუტანს ეს ჩვენს ეკონომიკას და რამდენად საკმარისია საგადასახადო რეფორმის ეს ინიციატივა?

– ეს, უდაოდ, წინგადადგმული ნაბიჯია, ცვლილებები ეკონომიკას დადებითად წაადგება. თავისთავად, ცხადია, ბიზნესგარემო სისტემურ, პერმანენტულ გაუმჯობესებას მოითხოვს მით უმეტეს, იმ ვითარებაში, როცა ქვეყნის ეკონომიკა არასახარბიელოა, ხოლო ბიზნესი, მაინცდამაინც, ვერ იძლევა შედეგს. ხელისუფლების დადებითი მხარეა, რომ ბიზნესის ინტერესებიდან გამოდის, კარგი გაგებით მისი ლობისტია. პრემიერის ხედვები უფრო ლიბერალური, ცენტრისტულია, ვიდრე მემარცხენული, იგი ბიზნესის მხარდამჭერია, რაც ჩანს დაწყებული მოგების გადასახადის რეფორმიდან, ესტონური მოდელის დამკვიდრებიდან, დამთავრებული ბოლოს საგადასახადო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებებით, რაც ბიზნესის წახალისების, მასში მეტი თანხის დატოვებისკენ, მდგომარეობის გაუმჯობესებისკენ არის მიმართული. თუ გვინდა ერთ ადგილას გაჩერებული მდგომარეობიდან ეკონომიკა დაიძრას, რათა მოიხსნას ფანფარონული დემოკრატია, სწორედ, რეალური მხარდაჭერაა საჭირო.

– თუმცა, საგადასახადო პოლიტიკაში ბევრი ხარვეზია. თუნდაც ნონსენსია ის, რომ საარსებო მინიმუმი ისევე იბეგრება როგორც მაგალითად, 500 ათასი ლარი. 

– ამ საკითხზე დაფიქრება აუცილებელია, მაგრამ საგადასახადო ველის დიფერენცირება, პრაქტიკულად, ძნელია. მსოფლიო გამოცდილება ცხადყოფს, რომ მას ეკონომიკის აღმავლობა არ მოჰყვება-ხოლმე. მდიდრები რომლებსაც უფრო მეტად ბეგრავენ, მეზობელ სახელმწიფოებში – იქ გარბიან, სადაც, ამ თვალსაზრისით, უკეთესი მდგომარეობაა. საქართველოდან საკმაოდ დიდი კაპიტალის გადინება ხდება. ქართველი მილიონერების, მათი კომპანიების და ბიზნესების კაპიტალი ოფშორულ ზონაში გადის. ფაქტობრივად, მთელი ქართული ეკონომიკა ოფშორულ ზონაშია გატანილი. ეს, თავისთავად, იმის მაუწყებელია, რომ ბიზნესი ცდილობს მემარცხენული ხედვების მქონე ქვეყნებს გვერდი აუაროს, თავი დაიცვას და იქ, სარგებელი ნახოს. მემარცხენულ პოზიციებზე გადასვლამ ისეთ ქვეყანასაც კი არ მოუტანა შედეგი როგორიც საფრანგეთია, საიდანაც კაპიტალი ინტენსიურად გავიდა მას შემდეგ, რაც დაბეგრეს. მოგეხსენებათ, ამის გამო, ჟერარ დეპარდიე რუსეთში გაიქცა, ახლა, ალჟირში გადაბარგდა. იგი ექსცენტრიული პიროვნებაა, მაგრამ უშუალოდ ტენდენციის გამომხატველია. ამიტომ, ასეთი მიდგომა, ერთი შეხედვით, ეფექტურია, მაგრამ შეიძლება საპირისპირო შედეგი მოიტანოს. კარგად მესმის, `აუდიტორია 115-ის~ სტუდენტების პროტესტის პათოსი, რასაც ვიზიარებ. ჩვენი დასაქმებულები მართლაც დაუცველნი არიან. დაბალი ფენები, საერთოდ, უუფლებო მდგომარეობაშია, შრომის კოდექსის ნორმების გამკაცრება და ინვესტორებისთვის მნიშვნელოვანი სანქციები კიდევ უფრო დაამძიმებს დაბალი სოციალური ფენების მდგომარეობას. აუცილებელია ოქროს შუალედის პოვნა, რათა ქვეყანაში დოვლათი შეიქმნას. როცა ეს მოხდება, მერე, თანდათან, განაწილების სისტემის დახვეწაზე, სოციალური სამართლიანობის დაცვაზე უნდა ვიზრუნოთ. 

– ევროპელები 3 ათას ევროდ თავიდან გვიცილებენ. ასე მიგვიღებენ ევროკავშირში? რა როლი აქვს ამ ყველაფერში რუსეთს?

– ქართველ ხალხს ცივილიზაციის ყველაზე მოწინავე გამოვლინებებისკენ აქვს მიდრეკილება. ამიტომ უნდა მას ევროპა, ოღონდ უზრუნველყოფილი სოციალური პირობებით და ეროვნული ტრადიციების შენარჩუნებით. ვინც ამ სტერეოტიპს არ ემთხვევა, პრო-რუსად ცხადდება, ეს სიბრიყვეა. გამოსამშვიდობებელ საღამოზე კელიმაც ვერ გაუძლო ცდუნებას და გვითხრა: ქვეყნის მიმართულებასთან დაკავშირებით საჭიროა მკაფიო ნარატივი. თუ ეს არ გექნებათ, ამ ნარატივს, განვითარების გეზს სხვები დაგიწერენო. მან, რუსეთი იგულისხმა. დავუშვათ, ეს ასეა, მაგრამ იქნებ ელჩს კარგად გაეაზრებინა აშშ-ს არჩეული პრეზიდენტის – ტრამპის ნარატივი, რომელიც მეორე წელია ხელისუფლებაშია, მაგრამ პოლიტიკური კლასის და მისი ნარატივი ცოტათი თუ მიუახლოვდა ერთმანეთს. ჩვენგან კი მკაფიო ნარატივს ითხოვს. თავად აშშ-ს მოსახლეობა ვერ გარკვეულა რუსული ფაქტორი საზოგადოების პრობლემების გადაფარვაა თუ რეალურად არსებობს. თუ სოციალური ქსელების მეშვეობით რუსეთს შეუძლია აშშ-ში არჩევნებზე მოახდინოს ზეგავლენა, მაშინ ცივილიზებული სამყარო კატასტროფის წინაშე დგას. 

ჩვენ, დიდი გაჭირვებაგამოვლილი ერი ვართ და უნდა ვიცოდეთ, რომ გიორგი ბრწყინვალეს დროიდან მოყოლებული, ამ ქვეყანას, სრულფასოვანი ერთიანი სახელმწიფოებრიობა არ ჰქონია. როცა შენ დამპყრობელის, კოლონიის პირობებში გიხდება თავის გადარჩენა, სხვა მენტალობა გიყალიბდება. სახელმწიფო მოხელესა და მოქალაქეს შორის ურთიერთობის სხვა სტილია, რაც აგებულია ცბიერებაზე, მოტყუებაზე, პარვაზე. მერე იყო კომუნისტური საბჭოთა ექსპერიმენტი, რომელმაც ადამიანური ბუნება თავდაყირა დააყენა. შემდეგ, მრავალი ბრძოლის შედეგად დამოუკიდებლობა მივიღეთ, რისთვისაც მზად არ აღმოვჩნდით.
იმ პირობებში, როდესაც საზოგადოების უმეტესობა კრიმინალური მენტალიტეტის არის და პარვა კეთილდღეობის ამაღლების ერთადერთი საშუალებაა, ბუნებრივია, შედეგის მომტანი არ იქნება თუნდაც, ნახევარი საქართველო ციხეში გამოკეტო. ეს ხედვა დამარცხდა. ახლა, შედარებით ლიბერალური საზოგადოებრივი წესრიგის პირობებში, წინა პლანზე წამოვიდა დემოკრატიისთვის დამახასიათებელი ხარვეზი. ხედავთ, რა ნეგატივი ახლავს აშშ-ში განვითარებულ დემოკრატიას. იქ, ადამიანები ამბობენ: იარაღის ქონა არის ჩვენი უფლება, ფსიქიურად გაუწონასწორებლები ყიდულობენ მას, რასაც მერე მასობრივი ხოცვა-ჟლეტა მოსდევს. არადა, უმარტივესია იარაღის თავისუფალი გაყიდვა აკრძალო. ამხელა ისტორიული რაკურსი წარმოვადგინე, რათა ამეხსნა, რატომ არის ჩვენთან კრიმინალური აზროვნების მენტალიტეტის ადამიანი. თუმცა, კრიმინალი აქ არც მეტია, არც ნაკლები ვიდრე აზერბაიჯანში, სომხეთში, თურქეთში, უკრაინაში, რუსეთში. ჩვენ ჯერ კიდევ არ ვართ იმ დონეზე, რომ ევროპაში თავი ღირსეული შრომით დავიმკვიდროთ. ქართველს აქვს შეგონება, რომ კარგად უნდა ცხოვრობდეს. ასე იყო საბჭოთა პერიოდში. მაგრამ მაშინ იმპერია ამას რომ უშვებდა, ეს გარკვეული ხარკი იყო საიმისოდ, რომ შენ, რომელიც ამბოხდი, 1918–21წლებში დამოუკიდებლობა გამოაცხადე, მერე, 1924-ში აჯანყდი, მერე, ინტელიგენცია ვერ დაიმორჩილე, მერე, 1956-ში გააპროტესტე ამან ანტი-ქართული ხასიათი რომ მიიღო, ოღონდ გაჩერდი და მე, თვალებს დავხუჭავ. ხელისუფლება თვალს ხუჭავდა კორუფციაზე, მექრთამეობაზე. ეს არის გარკვეული ხარკი, რომელსაც შენ მეტროპოლია გიხდის, რათა მას დაემორჩილო. მაგრამ ევროპელები ასე არ ფიქრობენ. ისინი თვლიან: შენ გეძლევა შანსი საქართველოში ასეთი კეთილდღეობა თავად შექმნა. ახლა, შეიძლება ისეთი რამ ვთქვა, რისაც ჩემს გარდა არავის სჯერა, მაგრამ საქართველოში ცხოვრება 30–40 წელიწადში პრესტიჟული იქნება, თუმცა ვინც დღეს ქვეყნიდან გადის, ვერ გაამტყუნებ. რეალურად, ჩვენ, საქართველოში ცხოვრება პრესტიჟულად უნდა ვაქციოთ, რადგან ჩვენ შეგვიძლია ისეთი ქვეყანა გვქონდეს, როგორიც შვეიცარიაა. ეს არ არის ზღაპარი. ჩვენი ქვეყანა მარგალიტია, ეს რუსმაც იცის, აზერბაიჯანელმაც, სომეხმაც, ყაზახმაც, თურქმაც, ოსმალომაც. ამ ბაღნარს ამ ბაღნარს მოვლა უნდა, ყველა თუ ევროპაში გაიქცა, ასე არაფერი გამოვა.

– მოდით, ეკონომიკურ მხარეზეც ვისაუბროთ. ვალდებულებები, რასაც ევროკავშირი გვიწესებს გაწევრიანებისთვის, ჩვენი ქვეყნისთვის მიუღწევადია. ამ მაღალმა სტანდარტებმა, შეიძლება, ჩვენი ეკონომიკა მთლიანად შეიწიროს. 

– ეს გლობალური თემაა. ევროპა, თითქოს, ჩვენი მოქალაქეებისთვის აღთქმულ ქვეყნად აღიქმება, სადაც შეხვალ და ყველაფერი ია-ვარდით იქნება მოფენილი, კეთილდღეობა ევროპულ სტანდარტებს გაუთანასწორდება, სოციალური დაცულობის ხარისხი იქნება მაღალი და ა.შ. არა, ასე არ იქნება. ჩვენ არაფერს გვეუბნებიან იმ პრობლემებზე, რაც ევროკავშირთან ადაპტაციის პროცესში აქვს რუმინეთს, ბულგარეთს, ბალტიისპირეთს, პოლონეთს. ამაზე ჩვენთან არავინ არაფერი იცის. რუმინეთში ცხოვრების დონე, როცა იგი ევროკავშირის წევრი გახდა, იმაზე მაღალი არ ყოფილა, ვიდრე საქართველოშია. დღესაც, რუმინეთს უამრავი პრობლემა აქვს. ვერ ვიტყვით, რომ ავსტრიაში, საფრანგეთში და რუმინეთში ერთიდაიგივე სოციალური დაცულობა და პრობლემებია, მაგრამ მათ აქვთ მიზანი და ორიენტირი – საით მიდიან, ასევე, შესაძლებლობა თავი გამოიჩინონ. თუმცა, პრობლემებიც საკმაოდ შეექმნათ – მათი წარმოებების დიდი უმეტესობა დაიხურა, ხალხი უმუშევარი დარჩა. ევროპაში იყო პოლონელი ელექტრიკოსოს და სანტექნიკოსის სინდრომი. ისინი მთელს ევროპას მოედვნენ, ასევე, რუმინელებმა, ბულგარელებმა, ხორვატიელებმა დაბალფასიანი, ნაკლებადპრესტიჟული შრომის ბაზარი აითვისეს. ეს პრობლემა არის. მთავარია, ჩვენ, ამ პრობლემების დაძლევაში თანმიმდევრულნი ვიყოთ. ის რომ დასავლური ინვესტიციები ქვეყანაში არ არის, ამას თავის ახსნა აქვს – მეტისმეტად რისკიანი გარემოა. იგივე, როცა საუბარია დიპლომატიური გზებით აქტიურობაზე – 25 წელი საკმარისი დროა იმისთვის, როგორმე რომელიმე მსოფლიო ბრენდის ფილიალის საქართველოში ამოქმედება შევძლოთ. არცერთი სერიოზული წარმოება საქართველოში არ არის. რატომ გამართავენ აქ მსოფლიო ბრენდები წარმოებას, როცა ჩვენზე იაფი მუშახელია ჩინეთში, ინდოეთში. ვამბობთ, მაღალი კრიტერიუმები უნდა დავაკმაყოფილოთ ევროკავშირში რომ შევიდეთო. მთლად ასეც არ არის. თუ ევროკავშირს და ნატოს დასჭირდება, ძალიან სწრაფად გაგვაწევრიანებენ, თუ მათი ინტერესების სფეროში მოვხვდით, უმალ მიგვიღებენ. მუშაობაა საჭირო. 

– ბატონო ვაჟა, კიდევ ერთ საკითხზე მინდა მკითხველის ყურადღება მივიქციოთ. ბანკების დიდი ნაწილი, რომლებიც მოსახლეობას ტყავს აძრობენ, ევროკავშირის ქვეყნებიდანაა. ქვეყნიდან გასულთა დიდი ნაწილი ხომ სწორედ ამ ბანკების მიერ არის გაკოტრებული. ევროკავშირს არ შეუძლია, ამ მიმართულებით, გარკვეული რეგულაციების დაწესება?


– ესეც მთავრობის პრობლემა, თავსატეხია. კრედიტებზე მაღალი პროცენტები ნიშნავს, რომ ბანკებში კონკურენტული გარემო არ არის. ცხადია, ბანკები საქართველოში ყოვლისშემძლეები არიან. მათ უკან ვინ დგას, ჯერჯერობით, კიდევ არ ვიცით. მათი საკონტროლო პაკეტი გაედინება და ოფშორებში იკარგება. მაგალითად, არავინ იცის ვინ დგას `საქართველოს ბანკის~ უკან. აქედან გამომდინარე, ვერ გადაწყდა არაპროფილური აქტივებისგან ბანკების გამიჯვნა. მთელი საქართველოს ეკონომიკა ბანკების საკუთრებაა. "საქართველოს ბანკი" ლამისაა მთელ საქართველოს ფლობს. როცა თქვეს ბანკებს არაპროფილური აქტივები უნდა გამოეყოსო, "საქართველოს ბანკმა" საინვესტიციო ორგანიზაცია "ბი-ჯი-ე-ო" შექმნა, ვითომ გამიჯნა, მაგრამ მან ("ბი-ჯი-ე-ომ") საქართველოს ბანკის კონტროლქვეშ მყოფი ყველა ბიზნესი გააერთიანა. ვთქვათ, გინდათ ღვინის წარმოება ააწყოთ და "საქართველოს ბანკში" მიდიხართ, ამ დროს, იგი, ღვინის კონკრეტულ კომპანიას აფინანსებს, რომლის კონკურენტს თქვენ გინდათ რომ კონკურენცია შეუქმნათ. ამიტომ, მას ამ სფეროში ინტერესი აქვს და, რა თქმა უნდა, სესხს არ გაძლევთ. არადა, სხვასთან ვერ მიხვალ. ფაქტობრივად, საბანკო სფეროში ოლიგოპოლიაა.

ადგილობრივი წარმოების მხარდაჭერა აუცილებელია, რათა ამით არამარტო ტურიზმი, არამედ სხვა სფეროც უზრუნველვყოთ. რისი წარმოებაც აქ შეგვიძლია, უეჭველად, უცხოური პროდუქცია ადგილობრივით უნდა ჩავანაცვლო თ. ამ მხრივ, მთავრობას გეზი აქვს, ერთ-ერთი მიმართულებაა "აწარმოე საქართველოში", მაგრამ ამის შედეგები საზოგადოებამ არ იცის. ადგილობრივი წარმოების ჩანაცვლებაზე დაუსრულებელი დავებია. საქართველოში ძალიან ცოტაა ბიზნესმენი, რომელსაც წარმოების აწყობა შეუძლია. ჯერ აქ, უნდა იყოს პრესტიჟული ადგილობრივი წარმოება და მერე გავიტანოთ. მაგალითად, არსებობს ფირმა, რომელიც ამერიკული ბაზრისთვის სულგუნს აწარმოებს. გეზი, სლოგანი ადგილობრივი წარმოების მხარდაჭერის ამ ხელისუფლებას აქვს, რაღაც კიდეც კეთდება, მაგრამ ეს არასაკმარისია.

თამარ შველიძე
скачать dle 12.0