"ერთი, მხოლოდ ერთი"

გვესაურება მწერალი და დრამატურგი, ბატონი გურამ ბათიაშვილი

_ ბატონო გურამ, ქართულ მწერლობას დიდი ღვაწლი დასდეთ. მოგვიყევით თქვენს შესახებ, რას საქმიანობთ ახლა?

_ მოგეხსენებათ, რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში ვხელმძღვანელობდი ჟურნალს "თეატრი და ცხოვრება" და ქართულ თეატრმცოდნეობას გარკვეული სამსახური გავუწიე. ახლა გამოვცემ ებრაული თემატიკის გაზეთს "მენორა". ეს გაზეთი ასახავს ქართველთა და ებრაელთა ისტორიულ ურთიერთობას, ებრაელთა ყოფას საქართველოში, ისრაელის ისტორიასა და დღევანდელობას.
მოგეხსენებათ, საქართველოს ებრაელობა ისტორიულ სამშობლოს უბრუნდება. ეს პროცესი გასული საუკუნის 60-იანი წლების ბოლოს დაიწყო და დღემდე გრძელდება. დღეს ქართველ ებრაელთა უდიდესი ნაწილი ისრაელში ცხოვრობს, ასევე არიან ამერიკაში, რუსეთში და სხვა ქვეყნებში. საქართველოში დარჩენილია ებრაელთა ძალიან ცოტა რაოდენობა. ჩვენი ვარაუდით, დაახლოებით, 2-დან 3 000-მდე ებრაელი. ამიტომ ჩვენი გაზეთის ამოცანაა, არ იყოს მხოლოდ საქართველოში მცხოვრებ ებრაელთა გაზეთი, არამედ იყოს და ჩვენი აზრით, არის კიდეც, როგორც აქ, საქართველოში მცხოვრები, ასევე უცხოეთში წასული ქართველი ებრაელების საყვარელი ქართული გაზეთი.

_ ვიცი, თქვენ სენაკელი ხართ.

_ სამტრედიაში, სოფელ კულაშში დავიბადე. შემდეგ მამაჩემმა სამსახური სენაკში იშოვა და იქ გადავსულვართ საცხოვრებლად. მაშინ ექვსი თვის ვყოფილვარ. გავიზარდე სენაკში და ასე ვთქვათ, სამეგრელოს შვილი ვარ. ამიტომ ჩემთვის ოდიშური სამყარო ძალიან ახლობელი და ძვირფასია. ამასთან დაკავშირებით ერთი ამბავი უნდა გიამბოთ: 2003 წელს იერუსალიმში გაიმართა მსოფლიოს ქართველ ებრაელთა ყრილობა. 
ყრილობის დამთავრების შემდეგ ისრაელის ტელევიზიაში მიგვიწვიეს. ჩვენთან ერთად იყო მსახიობი ვახტანგ ტატიშვილი. იგი ყრილობის მხატვრულ პროგრამაში მონაწილეობდა. ვისაუბრეთ ახლადშექმნილი კონგრესის შექმნის ამოცანებზე. საუბრის დასასრულს გადაცემის წამყვანი აცხადებს: სამი ქართველი რომ შეიკრიბიბება, ჩინებულად მღერიან. თქვენ კი ოთხნი ხართ, იქნებ, ჩვენი გადაცემა დიდებული ქართული სიმღერით დავამთავროთო. ერთმაც უარი თქვა სიმღერაზე და მეორემაც _ ჩვენ კარგი მსმენელები ვართ, მომღერლები არაო. დავრჩი მე, ჩემზე უარესი მომღერალი კი ჯერაც არ დაბადებულა. არც სმენა მივარგა, არც სასიმღერო ხმა მაქვს, მაგრამ მომეჩვენა, რომ საქართველოს ღირსება ჩემს სიმღერაზე იყო დამოკიდებული და სიმღერა დავიწყე. დავიწყე სწორედ მეგრული სიმღერა:,, ასე ჩონგური ქოფთქუათი…~კარგად დავიწყე, ვახტანგ ტატიშვილიც წამომეშველა და ჩინებულადაც დავაგუგუნეთ.
ამით რა მინდა გითხრათ? იმ ექსტრემალურ სიტუაციაში სწორედ ის მომეძალა, წამომეშველა, რაც სისხლსა და ხორცშია გამჯდარი.

_ ბატონო გურამ, ბევრი წავიდა, თქვენ რატომ არ დაბრუნდით ისტორიულ მიწაზე?

_ (პაუზა). გამიჭირდა, ეს ნაბიჯი ვერ გადავდგი… მაგრამ… (პაუზა.) მე სხვადასხვა საერთაშორისო ებრაული ორგანიზაციის წევრი გახლავართ. სულ ახლახან ამომეწურა მსოფლიოს ებრაელთა კონგრესის ვიცე-პრეზიდენტის კადენცია, გახლდით მსოფლიო სიონისტური ორგანიზაციის გამგეობის წევრი იერუსალიმში, დღეს ვარ ევრაზიის ებრაელთა კონგრესის სტრატეგიული კომიტეტის წევრი, რომლის შტაბ-ბინა თელ-ავივშია განთავსებული, გახლავართ საქართველო-ისრაელის მეგობრობის საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი. ისრაელში და სხვა ქვეყნებში ხშირად მიხდება ყოფნა, ვესწრები სხვადასხვა ღონისძიებებს. ვმონაწილეობ ყრილობების, კონფერენციების მუშაობაში. ისრაელში ყოფნისას რამდენიმეჯერ მიფიქრია: გურამ, აი, შენ შენი წინაპრების სამშობლოში ხარ და აქ იმყოფები არა ორი-სამი დღით, ან ერთი კვირით, არამედ, სამუდამოდ. მღელვარება მეუფლება… ძალიან მიყვარს იერუსალიმი. თბილისის გარდა თუ ოდესმე სადმე ვიცხოვრებ, ალბათ, ეს მხოლოდ და მხოლოდ, იერუსალიმი იქნება. 
ჩემზე ხშირად უთქვამთ, რომ მე ვარ ქართველი ებრაელი მწერალი. რა თქმა უნდა, მე ვარ ქართველი ებრაელი, მაგრამ, მწერალი არის იმ საზოგადოების, რომელ ენაზეც წერს. მე ქართულად ვწერ, ამდენად, მე ებრაული წარმოშობის ქართველი მწერალი ვარ.

_ ებრაულ თემატიკაზე წერთ?

_ ჩემი ყველა რომანი საქართველოში ებრაელთა ყოფას ასახავს, დრამატურგიაში ასე არ არის. ორი-სამი პიესაა ებრაულ თემატიკაზე. ჩემი ძალიან დიდი ინტერესის საგანი საქართველოს ისტორია გახლავთ. საქართველოს ისტორიაში არის ძალიან ბევრი დრამატული და შეიძლება ითქვას, დრამატული ეპიზოდებიც.
მაგალითად, მე მაქვს ერთი პიესა, რომელიც ახლა წარმატებით იდგმება ბათუმის თეატრში. ეს არის პიესა `სამშობლო მცირეთა და მრავალთა~, რომელიც თამარ მეფის ეპოქას ეხება. კერძოდ, იმ ეპიზოდს, ზანქან ზორაბაბელმა გიორგი რუსი რომ ჩამოიყვანა საქართველოში. მართალია, პიესა თამარის ეპოქას ეხება, მაგრამ დაწერილია საქართველოს დღევანდელობაზე.
მიმაჩნია და ასეც არის _ თამარ მეფე იყო მსოფლიოში პირველი მმართველი, რომელმაც პარლამენტის მსგავსი სათათბირო შექმნა. პიესაში ლაპარაკია თამარის დროინდელ სათათბიროზე და სინამდვილეში ვწერ თანამედროვე საქართველოს პარლამენტზე.

_ თქვენ შესანიშნავ რომანებსაც ქმნით.

_ (ეღიმება.) მაგ მოსაზრების საწინააღმდეგო არაფერი მაქვს. კარგი იქნებოდა, თუ სხვებიც ამ მოსაზრებას გაიზიარებდნენ…
ახლახან გამოვიდა ჩემი ახალი რომანი,, ელიგულა და ხავა~, რომელიც წინა საუკუნის 10–20-იანი წლების მოვლენებზეა აგებული. 

_ როგორც მწერალი, როგორ შეაფასებთ, ზოგადად, ქართულ-ებრაულ ურთიერთობათა ფენომენს?

_ ამბობენ, რომ ქართველთა და ებრაელთა კეთილი ურთიერთობა ქართველთა ტოლერანტობამ, ებრაელთა გამტანობამ და ერთგულებამ განაპირობაო. კი, ბატონო, არის ეს არგუმენტი, მაგრამ ჩვენ სათავე უნდა ვეძებოთ. საიდან, როგორ იწყება ეს ყველაფერი. ჩემი აზრით, ამ ურთიერთობების სიმყარეს სხვა, უფრო მეტად ისტორიული მიზეზები აქვს. გასული საუკუნის 80-იან წლებში მეც ისეთივე თანამშრომელი ვიყავი გაზეთისა, როგორიც თქვენ ხართ და როგორც ,,ლიტერატურული საქართველოს" ჟურნალისტმა ინტერვიუ ავიღე უწმინდესისა და უნეტარესის, საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის ილია მეორისაგან, რომელიც ახალი დაბრუნებული გახლდათ ისრაელიდან. სამუდამოდ დამამახსოვრდა მისი პირველივე ფრაზა:,, ებრაელებმა საქართველოში მოიტანეს მონოთეიზმი!"

მონოთეიზმი, მოცემულ შემთხვევაში კი, ქრისტიანობა, უზარმაზარი ნახტომი გახლდათ პროგრესისაკენ.
მე ეს თეზა მაქვს რომანში "ერთი, მხოლოდ ერთი".
ებრაელებმა დიდი როლი შეასრულეს საქართველოში ქრისტიანობის დამკვიდრების საქმეში.
ეს დაახლოების ერთ-ერთ მძლავრ ფაქტორად მიმაჩნია.

გორის უნივერსიტეტის პროფესორს, ბატონ ელდარ მამისთვალაშვილს საინტერესო ნაშრომები აქვს ქართულ-ებრაულ ურთიერთობებზე.,, ქართველ ებრაელთა ისტორიაც~ მისი დაწერილია. ამ წიგნში ერთ ასეთ ამბავს გადმოგვცემს: ერთი სურამელი ებრაელი ქალი ერეკლე მეორეს წერს: მშობლები გარდამეცვალნენ, ძმებმა ჩემი მშობლების ქონება გაიყვეს, მე არაფერი მერგო. შენ ხელმწიფე ხარ, დამეხმარე, რომ მეც შემხვდეს წილი მშობლების ქონებიდანო. როგორც ხედავთ, ერთი ჩვეულებრივი საჩივარია ოჯახურ თემაზე, მაგრამ უჩვეულო და უნიკალურიც კია მეფის მინაწერი, ასე ვთქვათ რეზოლუცია ამ საჩივარზე: "გამგებელსა სურამისასა. თუ მოსეს რჯულის მიხედვით ეკუთვნის, მიეცეს!"

ეს ხდება მე 18 ს-ის 60-იან წლებში და დღეს ზოგიერთი პოლიტიკოსი საქართველოს ტოლერანტობას ასწავლის.

_ გაზეთები წერენ უკმაყოფილო ქართველების შესახებ, რომლებიც შეურაცხყოფილნი არიან ებრაელი მესაზღვრეების საქციელით. ეს ძაბავს ურთიერთობებს არა, ვთქვათ, სახელმწიფოებრივ დონეზე, არამედ არანაკლებ მნიშვნელოვან, ერთა შორის ურთიერთობების დონეზე და ეს, მგონი, გასათვალისწინებელია.


_ ისრაელი არის სახელმწიფო, რომელსაც, ასე ვთქვათ, ბომბებზე სძინავს, ქალაქები, მოსახლეობა ყოველ წუთს ტერაქტების მოლოდინშია. ამიტომ მათ არ აქვთ უფლება ზედაპირულად მოექცნენ თავიანთ მოვალეობას, ამ შემთხვევაში, საზღვარზე გადმომსვლელს.
ისრაელში არ არის იოლი სამსახურის შოვნა. აი, ამ მესაზღვრემ დიდი ხნის ძებნის შემდეგ იშოვა სამსახური, რომელზეც მთელი მისი ოჯახის ცხოვრება და არსებობაა დამოკიდებული. მან გაიარა სათანადო ტრენინგები. თუ ის დაარღვევს შრომით შინაგანაწესს და ისე მოიქცევა, როგორც ამას ზოგიერთი გვიამბობს, აუცილებლად მოუწევს უმუშევართა არმიის შევსება, რაც მისი ოჯახის შიმშილს და მრავალ პრობლემას ნიშნავს.
ისეთ გარემოცვაშია ისრაელი, სხვანაირად მისი არსებობა შეუძლებელია. მებაჟე, მესაზღვრე და, საერთოდ, ვერავინ, თავს უფლებას ვერ მისცემს, გადააბიჯოს წესდებას და კანონს. ამას გარდა, ევროპაში საქართველოდან ჩასულთა კრიმინალის მომრავლება, ყველა მესაზღვრეს გაათკაცებულ სიფხიზლეს ავალდებულებს. ისრაელს თავისი კრიმინალებიც ჰყოფნის ისინი საკმაოზე ბევრია.

_ ჩვენი, ქართულ-ებრაული პოზიტიური ურთიერთობები რომ შენარჩუნდეს, თქვენი აზრით, რა უნდა გაკეთდეს?

_ საშუალო და უფროსი ასაკის თაობა, რომელსაც ახსოვს, უყვარს საქართველო, ნელ-ნელა ტოვებს ცხოვრების ასპარეზს. მოდის ახალი თაობა, რომელსაც ბებია-ბაბუებისგან გაუგია საქართველოს შესახებ, ამიტომ არ იცის ისე ცხოვლად, როგორც უფროსებმა იცოდნენ. საჭიროა უფრო მეტი ინფორმაცია.
ისრაელში თითქმის ყველა იმ ქვეყნის შვილთა შეკრების ცენტრები არსებობს, სადაც ებრაელებს დევნილობის პერიოდებში უცხოვრიათ, თუმცა, არ არსებობს ქართული სახლი, ქართული ლიტერატურის ბიბლიოთეკა. ჯერ კიდევ ვერ მოება თავი ამას. დღეს ლიტერატურა არცთუ ისეთ პატივშია, როგორშიც უნდა იყოს, მაგრამ ქვეყნის და ხალხის იმიჯის შესაქმნელად იგი უზარმაზარ მისიას ასრულებს.

ირანდა კალანდაძე
скачать dle 12.0